Υπάρχει μια αντίφαση στην καθημερινότητά μας που δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει.
Από τη μία, ακούμε διαρκώς ότι η κοινωνία βρίσκεται σε οικονομική κρίση, ότι ο μισθός δεν φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα, ότι το κόστος ζωής έχει γίνει δυσβάσταχτο, ότι τα νοικοκυριά πιέζονται και ότι οι πολίτες αναγκάζονται να περιορίσουν ακόμη και τις πιο απλές τους ανάγκες.
Από την άλλη, προσπαθήστε να κλείσετε ένα τραπέζι σε ένα δημοφιλές εστιατόριο Παρασκευή ή Σάββατο βράδυ. Προσπαθήστε να οργανώσετε διακοπές τον Αύγουστο. Αναζητήστε ένα κατάλυμα σε έναν δημοφιλή προορισμό. Ή απλώς περάστε έξω από ένα κατάστημα που κάνει κάποια μεγάλη προσφορά…
Και τότε αρχίζει να δημιουργείται ένα εύλογο ερώτημα. Αν πραγματικά δεν έχουμε χρήματα, πώς εξηγείται όλη αυτή η εικόνα;
Ας ξεκινήσουμε από τα απλά. Θέλεις να βγεις για ένα φαγητό, όχι να κάνεις κάποια πολυτελή έξοδο. Ένα συνηθισμένο γεύμα με την παρέα ή την οικογένειά σου. Καλείς σε δύο, τρία, πέντε εστιατόρια και ακούς την ίδια απάντηση: «Δεν υπάρχει διαθεσιμότητα». Τα τραπέζια είναι κλεισμένα, οι κρατήσεις έχουν γίνει ημέρες πριν και σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και η αναμονή δεν αποτελεί εγγύηση ότι θα καταφέρεις να καθίσεις.
Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται στις διακοπές. Κάθε καλοκαίρι ακούμε ότι οι Έλληνες δυσκολεύονται να κάνουν διακοπές, ότι οι τιμές είναι απαγορευτικές και ότι οι οικογένειες αναγκάζονται να μείνουν στο σπίτι. Κι όμως, όταν αρχίζει η αναζήτηση για ένα κατάλυμα σε δημοφιλείς προορισμούς, η διαθεσιμότητα εξαφανίζεται. Τα περισσότερα είναι ήδη κλεισμένα, οι τιμές ανεβαίνουν και όποιος δεν έχει οργανώσει τις διακοπές του αρκετά νωρίς δυσκολεύεται να βρει κάτι προσιτό.
Και κάπου εδώ έρχεται στο μυαλό ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι ουρές έξω από τα καταστήματα της Victoria’s Secret. Εικόνες με ανθρώπους που περιμένουν υπομονετικά για να μπουν στο κατάστημα, που δημιουργούν συνωστισμό και σχηματίζουν μεγάλες ουρές, προκειμένου να αγοράσουν προϊόντα ενός διεθνούς brand που δεν συνδέεται ακριβώς με τις βασικές ανάγκες επιβίωσης. Πώς συνυπάρχει αυτή η καταναλωτική εικόνα με τη διαρκή συζήτηση για οικονομική ασφυξία;
Μήπως, τελικά, δεν είναι όλοι το ίδιο φτωχοί; Μήπως η κρίση δεν αγγίζει όλους με τον ίδιο τρόπο; Ή μήπως έχουμε δημιουργήσει μια κοινωνία στην οποία η κατανάλωση έχει γίνει τόσο σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητας, ώστε ακόμη και όταν τα οικονομικά μας δεν το επιτρέπουν, εξακολουθούμε να προσπαθούμε να διατηρήσουμε ένα συγκεκριμένο επίπεδο ζωής;
Η αλήθεια πιθανότατα βρίσκεται κάπου στη μέση.
Δεν πρέπει να συγχέουμε την κίνηση στα εστιατόρια με την οικονομική ευημερία. Το γεγονός ότι ένα δημοφιλές μαγαζί είναι γεμάτο δεν σημαίνει ότι ο μέσος εργαζόμενος μπορεί να βγαίνει συστηματικά για φαγητό. Ούτε το γεγονός ότι ένα ξενοδοχείο είναι πλήρες σημαίνει ότι όλοι οι Έλληνες έχουν την οικονομική δυνατότητα να κάνουν διακοπές. Υπάρχουν κοινωνικές και εισοδηματικές ανισότητες, διαφορετικές προτεραιότητες, αποταμιεύσεις που ξοδεύονται για λίγες ημέρες ξεκούρασης, πιστωτικές κάρτες, δανεισμός, αλλά και άνθρωποι που επιλέγουν να στερηθούν κάτι άλλο για να ζήσουν μια εμπειρία.
Επιπλέον, η εικόνα που βλέπουμε έξω δεν είναι απαραίτητα αντιπροσωπευτική της πραγματικής οικονομικής κατάστασης όλων. Βλέπουμε αυτούς που βγαίνουν, όχι εκείνους που μένουν σπίτι. Βλέπουμε τα γεμάτα εστιατόρια, όχι τις οικογένειες που μετρούν τα έξοδά τους για να βγάλουν τον μήνα. Βλέπουμε τις ουρές στα καταστήματα, όχι εκείνους που κοιτούν τις βιτρίνες και τελικά δεν αγοράζουν τίποτα.
Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί την αντίφαση. Αντίθετα, την κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ζούμε σε κρίση, αλλά ποιοι ζουν σε κρίση, ποιοι έχουν τη δυνατότητα να καταναλώνουν και με ποιο τίμημα. Γιατί είναι απολύτως πιθανό στην ίδια πόλη να υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να πληρώσουν το ρεύμα τους και άλλοι που ξοδεύουν χωρίς ιδιαίτερο προβληματισμό εκατοντάδες ευρώ σε μια έξοδο ή σε μια αγορά.
Και υπάρχει και κάτι ακόμη. Έχουμε αρχίσει να μετράμε την οικονομική κατάσταση της κοινωνίας με βάση όσα βλέπουμε γύρω μας, αντί να εξετάζουμε όσα πραγματικά συμβαίνουν. Η γεμάτη ταβέρνα δεν αποτελεί οικονομικό δείκτη. Η εξαντλημένη διαθεσιμότητα ενός ξενοδοχείου δεν αποδεικνύει ότι όλοι μπορούν να ταξιδέψουν. Και η ουρά έξω από τη Victoria’s Secret δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε η ακρίβεια.
Ίσως, λοιπόν, δεν ζούμε όλοι την ίδια κρίση. Κάποιοι δεν μπορούν να βγάλουν τον μήνα, κάποιοι μπορούν να βγουν για φαγητό αλλά όχι να πάνε διακοπές και κάποιοι συνεχίζουν να καταναλώνουν σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.
Το πρόβλημα είναι ότι, όταν όλα αυτά συνυπάρχουν, δημιουργείται μια κοινωνία δύο ή και περισσότερων ταχυτήτων. Και το να βλέπεις γεμάτα μαγαζιά ενώ εσύ προσπαθείς να καλύψεις τις βασικές σου ανάγκες δεν είναι απλώς μια αντίφαση. Είναι μια υπενθύμιση ότι η οικονομική πραγματικότητα δεν είναι ίδια για όλους και δεν βάζουν όλοι τις ίδιες προτεραιότητες.


