ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ
Σε ένα εξαιρετικά απρόβλεπτο διεθνές περιβάλλον, σε μια περίοδο που η Ελλάδα έχει ανάγκη όσο ποτέ την πολιτική σταθερότητα, αίφνης πυκνώνουν οι φωνές ότι η χώρα είναι «μη διακυβερνήσιμη». Θέση παράδοξη -και όρος αδόκιμος-, αφού παράλληλα οι ίδιοι υποστηρικτές της αποδέχονται ότι η χώρα έχει κυβέρνηση και μάλιστα αυτοδύναμη, με τον Πρωθυπουργό να έχει ξεκαθαρίσει ότι οι εκλογές θα γίνουν το 2027. Εδώ όμως αρχίζουν τα «ναι μεν αλλά». Έτσι, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, εκ των υποστηρικτών ότι η χώρα είναι «μη διακυβερνήσιμη», εκτιμά πως «έφθασε στο τέλος της η περίοδος των αυτοδύναμων μονοκομματικών κυβερνήσεων και βαδίζουμε προς την περίοδο των κυβερνήσεων συνεργασίας, όπως άλλωστε συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες με κοινοβουλευτικό πολίτευμα». Αυτό, μπορεί να συμβαίνει, αλλά δεν είναι κατ’ ανάγκην θετικό κι ωφέλιμο.
Οι δημοσκοπήσεις σήμερα κατατάσσουν τη ΝΔ καθαρά στην πρώτη θέση, αλλά δείχνουν δύσκολη την αυτοδυναμία. Αν πρέπει να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση, τότε θα φανεί ότι η «μη διακυβερνησιμότητα» δεν προκύπτει από την αυτοδυναμία αλλά από κάτι βαθύτερο και πιο δομικό, τον τρόπο άσκησης της εξουσίας. Από πουθενά δεν προκύπτει ότι το «τέλος της αυτοδυναμίας» είναι ιστορική νομοτέλεια.
«Δεν θα συμμεριστώ ωστόσο την προφητεία ότι γυρίσαμε σελίδα και ότι η εποχή των αυτοδύναμων πλειοψηφιών παρήλθε οριστικά» είναι η άποψη του καθηγητή Νίκου Αλιβιζάτου (Καθημερινή, 21 Δεκ. 2025). Ο ίδιος προσθέτει πως «είτε μας αρέσει είτε όχι, παρά τις εντάσεις που σημειώθηκαν, συγκροτούν την «κανονικότητα» στη νεότερη πολιτική μας ιστορία». Προσθέτω πως ιστορικά, όλες οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις από τις αρχές ακόμη του 20ού αιώνα υλοποιήθηκαν από μονοκομματικές κυβερνήσεις. Αντίθετα, οι κυβερνήσεις συνεργασίας, όταν προέκυψαν ιδιαίτερα μετά τη Μεταπολίτευση ήταν «τέκνα της ανάγκης», με συμβιβασμούς, έλλειψη εμπιστοσύνης και περιορισμένους στόχους «ειδικού σκοπού» – με αποκορύφωμα τα ετερόκλητα συμμαχικά σχήματα για την υλοποίηση των μνημονίων, την περίοδο της κρίσης. Αν και οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου ανταποκρίθηκε με επάρκεια στις προκλήσεις εκείνης της εποχής. Μετά από αυτό όμως, είχαμε το υβριδικό σχήμα Τσίπρα – Καμμένου…
Όμως, επιστρέφοντας στο σήμερα και αναζητώντας λύσεις για το αύριο, ας ρίξουμε μια ματιά στην εικόνα των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Ένας αδιάκοπος κατακερματισμός δυνάμεων, ένας αδυσώπητος ανταγωνισμός, τοξικότητα ακόμα και στις μεταξύ τους σχέσεις, κανένα ίχνος συναινετικής διάθεσης, παντελής απουσία προγραμματικού λόγου. Πώς είναι δυνατόν να προκύψει από αυτήν την πολιτική Βαβέλ βιώσιμη εναλλακτική κυβερνητική λύση; Εδώ δεν μπορούν να συμφωνήσουν στην πλήρωση των κενών θέσεων για τις Ανεξάρτητες Αρχές. Ή πείτε μου, ποιο κόμμα της αντιπολίτευσης θα εμπιστευόσασταν να σας εμβολιάσει σε μια ενδεχόμενη μελλοντική πανδημία… Αλλά ακόμα και αν υπήρχε χαραμάδα συγκλίσεων, πώς εξηγείται πως από τα περισσότερα κόμματα μια συνεργασία με τη ΝΔ -που θα είναι πρώτο κόμμα στις εκλογές- ισοδυναμεί με… προπατορικό αμάρτημα;
Το αδιέξοδο των συνεργασιών αντιλαμβάνονται και οι πολίτες, που δίνουν «ψήφο εμπιστοσύνης» στην αυτοδυναμία. Σε δημοσκόπηση της GPO (Οκτώβριος 2025), το 49,8% επιλέγει αυτοδύναμη κυβέρνηση, ακόμα και αν χρειαστεί να γίνουν επαναλαμβανόμενες εκλογές και το 44,8% ζητά κυβερνήσεις συνεργασίας. Τυχαίο;
Η επίκληση, επίσης, του ευρωπαϊκού παραδείγματος με τα συμμαχικά σχήματα σε πολλές χώρες δεν συνεπικουρεί με τα επιχειρήματα απαξίωσης της αυτοδυναμίας. Πρώτον, γιατί σε πολλές από τις χώρες αυτές υπάρχει δημόσια διοίκηση και κουλτούρα συναίνεσης για συγκλίσεις – και τα δύο αυτά συστατικά δεν υφίστανται στη χώρα μας. Δεύτερον, πολλές χώρες υποφέρουν από πολιτική παραλυσία καθώς κυβερνητικά σχήματα έρχονται και παρέρχονται. Τα παραδείγματα του Βελγίου, της Ολλανδίας και της γειτονικής μας Βουλγαρίας δεν θα έλεγα πως αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση. Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα της Γερμανίας, όπου οι χριστιανοδημοκράτες προσπαθούν να εξοπλίσουν έγκαιρα τη χώρα, ενώ οι σοσιαλιστές κυβερνητικοί τους εταίροι διαφωνούν…
Οι κυβερνήσεις συνεργασίας, συχνά οδηγούν σε αργή κι αναποτελεσματική λήψη αποφάσεων και πάσχουν από έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Επίσης, σε τέτοιες κυβερνήσεις, είναι δυσανάλογη η επιρροή των μικρότερων κομμάτων, τα οποία αφενός μπλοκάρουν μεταρρυθμίσεις, κι αφετέρου, ενίοτε έχουν παράλογες απαιτήσεις, δεδομένου ότι απευθύνονται σε μικρότερα και πιο ειδικά κοινά. Ακόμα, οι κυβερνήσεις συνεργασίας είναι πολύ πιο ασταθείς και κατά κανόνα έχουν μικρότερο προσδόκιμο. Το κυριότερο όμως, είναι ότι η εικόνα ασυνεννοησίας, η καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων και οι διαρκείς συμβιβασμοί οδηγούν σε έλλειψη αποτελεσματικότητας. Αυτό, με τη σειρά του, τροφοδοτεί την εικόνα απαξίωσης του πολιτικού συστήματος και κατ’ επέκταση τον λαϊκισμό.
Σε μια εποχή που τα γεγονότα τρέχουν με αστραπιαία ταχύτητα και που οι βεβαιότητες του παρελθόντος έχουν καταρριφθεί (εξωτερική πολιτική, ΑΙ, κτλ), δεν έχουμε την πολυτέλεια να συζητάμε και να φιλοσοφούμε. Χρειάζεται δράση. Ένα κέντρο αποφάσεων (δημοκρατικά νομιμοποιημένο, προφανώς) και ταχεία εκτέλεση. Το ζητούμενο είναι η ταχύτητα και όχι η αέναη και ατέρμονη διαπραγμάτευση και ο χαμηλός κοινός παρονομαστής που πάντα προκύπτει στις κυβερνήσεις συνεργασίας.
Ας μην προτρέχουμε, συνεπώς, να κηρύξουμε τη λήξη της εποχής των αυτοδυναμιών. Και ας μη στρουθοκαμηλίζουν κάποιοι, υποκρινόμενοι ότι δεν βλέπουν το αλλοπρόσαλλο μωσαϊκό του αντιπολιτευτικού τόξου, που μόνο εμπιστοσύνη για σταθερότητα δεν εμπνέει. Γιατί αν στις κρίσιμες εποχές που ζούμε μετράει κάτι πάνω απ’ όλα είναι αυτό που είχε διατυπώσει ο Σάρλ Ντε Γκολ: «Η εξουσία δεν μοιράζεται. Ασκείται».
Συνεργασίες: λύση ή ταξίδι στο άγνωστο;
